कम्युनिष्ट सरकार, समृद्धि र अधिनायकवाद : कति भ्रम, कति यर्थाथ ?

डा.बिमला राइ पौड्याल, काठमाडौं– कामको शिलशिला तथा पारिवारसँग बिदा मनाउने क्रममा मलाई विश्वका बिकसित, मध्यम आय भएका वा अल्पबिकसित धेरै देशको भ्रमण गर्ने मौका धेरै पटक मिल्यो । आफ्नै छिमेकी देश चीनको भ्रमण गर्ने मौका भने यसपाली मात्र मिल्यो । यो मंसिर २ देखि मंसिर १२, २०७४ को दश दिने भ्रमणको मौका मिलाइदियो, चीन सरकारले बेइजिङमा आयोजना गरेको शिल्करोड गैसस समन्वय संजालको पहिलो सम्मेलनले । प्रतिनिधि तथा प्रदेशसभाको चुनावी माहोलमा देश तातिरहेको बेला भएको यो भ्रमणले मलाइ चीन घुम्ने अवसर त दियो नै, त्यो घुमाई सँगसँगै यथार्थसँग साक्षात्कार गर्ने र चुनावी भाषणमा आइरहेका केही भ्रम चिर्ने मौका पनि दियो ।

हाम्रो देशको बिद्यमान चुनावी माहोलमा सबैभन्दा धेरै चर्चा चलेको बिषय हो, दुई ठूला कम्युनिष्ट पार्टी मिलेर बनेको वाम गठबन्धन र यो गठबन्धनले दुइतिहाई मत परिणाम ल्याएर स्थिर सरकार बनाए के हुन्छ भन्ने अड्कलबाजी । वाम गठबन्धनले भनेको छ– स्थिर सरकार र देशको समृद्धि नै गठबन्धन बन्नुका उदेश्य हुन् । राजनैतिक अस्थिरता र प्रत्येक ९ महिनामा सरकार परिवर्तन हुँदा देशको बिकास हुन सकेन, बहुमतको सरकार स्थिर हुन्छ र समृद्धिको बाटोमा देश अगाडि जान्छ । अर्कोतर्फ देशमा पटक पटक सरकार चलाएको, हाल सरकारको नेतृत्व गरिरहेको नेपाली कांग्रेस भन्छ,– वाम गठबन्धनले बहुमत ल्याएमा लोकतन्त्र सकिन्छ, अधिनायकबाद आउँछ, बिकासमा सबै सहभागी हुन पाउंदैनन, निजि क्षेत्र र गैससको भूमिका कमजोर हुन्छ, मानब अधिकारको हनन हुन्छ, त्यसैले बामपन्थीको बहुमतको सरकार बन्न दिनु हुँदैन ।

           डा.बिमला राइ पौड्याल

यिनै तर्कबितर्क भइरहेको बेला मेरो चीन भ्रमण तय भयो । ५ जना नेपाली सहभागी यो भ्रमणमा जादै गर्दा मैले सोचें, कम्युनिष्टहरुले बर्षौंदेखि शासन गरेको यो देशमा हेरौं न त, अधिनायकबाद छ कि छैन, समृद्धि कस्तो छ र नेपालमा चलेको हल्ला भ्रम हुन कि यथार्थ ? यो लेखमा यिनै प्रश्नको वरिपरि अवलोकन गर्दाका सिकाइहरु समेटिएको छ ।

चिनिया कम्युनिष्ट पार्टीको बिकास, समृद्दिको बाटो र अधिनायकवादको भ्रम

सम्मेलन शुरु हुनु एक दिन अगाडी अन्तराष्ट्रिय रणनैतिक अध्ययन केन्द्रका एसोसियेट प्रोफेसर डा लियाङ्ग याबिनले चीन र बिश्वको परिवर्तित सन्दर्भमा चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको सिद्धान्त र समृद्धिको लागि लिएको बाटोको बारेमा बिस्तृत जानकारी दिए । उनको भनाई अनुसार माउत्सेतुङ्गले कम्युनिष्ट पार्टी बनाउँदाको समय र अहिलेको समयमा धेरै अन्तर छ । जसरि संसार गतिशिल छ, जनजिविकाका आधार र मानिसका बिचार गतिशिल हुन्छन, त्यस्तै दलहरुका सिद्धान्त र लिने बाटो पनि गतिशील हुन्छन । सपना एउटै होला, लक्ष्य एउटै होला तर त्यहा पुग्ने रणनीति र कार्यनिती गतिशिल हुनुपर्छ । यसै मान्यता अनुसार चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले समय समयमा देश र बिश्वको अर्थ तथा भूराजनिति अनुसार आफ्ना रणनीति परिवर्तन गरेको छ । यसका उदाहरण हुन ः सन १९७८ मा अवलम्बन गरेको अर्थ र सामाजिक संरचनामा खुल्लापन, सन १९८७ को जनताको भौतिक र सास्कृतिक आवश्यकताको पहिचान र त्यसको परिपूर्ति गर्ने रणनीति । कम्युनिष्टहरुले लगातार स्थायी रुपमा सरकार चलाएको चीनले सन १९८० को दशकदेखि देशको कूल ग्राहस्र्थ उत्पादन र प्रति ब्यक्ति आय ब्यापक रुपमा बढाउंदै लग्यो । सन २०१५ को आंकडा अनुसार संसारको कुल गार्हस्थ उत्पादनको २५.५ अमेरिका संग छ भने १४.८४ प्रतिशत चीनसंग रहेको छ, र सन २०१६ मा चीनको प्रति ब्यक्ति जीडीपी ८२६० अमेरिकन डलर पुगेको छ । हाल सन २०१७ मा आउदा चीन बिश्वको दोश्रो ठुलो अर्थतन्त्र भएको देश बनेको छ । छोटो समयमै गरिब देशबाट मध्यम आय भएको देशमा दर्ज भएको चीनको शहरीकरण र भौतिक संरचनामा भएको प्रगती हेर्दा अचम्म नहुने कमैमात्र होलान् । त्यहाँ अप्ठेरो र दुर्गम ठाउँमा छरिएर रहेका घर परिवारहरुलाई समेटेर रातारात नै खाली पहाड, जंगल फाडेर ब्यवस्थित शहरमा बसोबास गराइने गरेको धेरै उदाहरण रहेछन् ।

आर्थिक बृद्धि त भयो, तर गरिब र धनीबीचको खाडल पुर्न सकिएन भने समाजबादको सपनामा अघि बढ्न सकिन्न भन्ने बुझेको चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टी र सरकारको सारा ध्यान अहिले धनि र गरिब बीचको असमानताको स्थिति अध्ययन गर्ने र सामाजिक संरक्षण र आर्थिक बृद्धीको प्रगतिशिल पुनर्बितरण गरेर असमानता घटाउने रहेको प्रोफेसर याबिङ्गले बताए । चीनले अगाडि सारेको सिल्क रोडको नया परिस्कृत रुप बेल्ट एण्ड रोड ईनिसिएटिभ पनि चीन आफुमात्रै बिकास गरेर यो बिकास दिगो हुदैन, अन्य देशको पनि बिकास हुनुपर्छ भन्ने मान्यतामा देशहरुबीच र जनताहरुबिचको बिद्यमान गरिबी र आर्थिक असमानता कम गर्ने अभियानको एक रुप रहेको उनले बताए । एकमना सरकारको दुरदृष्टी र सबैको बिकास होस भन्ने चाहना बाट म प्रभाबित भएं।

कम्युनिष्ट सरकार, ब्यापार नीति र नीजि क्षेत्रको भुमिका

खुल्ला बजार रणनीतिको एक प्रश्नमा देशको ब्यापार र राष्ट्रबादलाई सर्वोपरि राखेर सबै देशसंग ब्यापार सम्बन्ध बढाउने रणनीति चीनको कम्युनिष्ट सरकारले लिएको र कुन देशमा के ब्यापार गर्दा देशलाइ फाइदा हुन्छ, त्यसलाई राम्रो अध्ययन गरी अमेरिका लगायत संसारका सबै देशसंग ब्यापार सम्बन्ध बढाइरहेको प्रोफेसर र अन्य चिनियाँ सहभागीले बताए । उदाहरणको लागि, बोइङ ७८७ हवाइजहाज चीनमा बनाउने तर त्यसका लागि पाटपुर्जाहरु कुनै एक देशबाट नझिकाइ अलग अलग पाट पुर्जा अलग अलग देशबाट झिकाइएको र यो निर्णय कुनै देशको प्रभाबमा नभइ गुणस्तर र मुल्यको आधारमा सरकारले गर्ने र त्यसको बिरोध कतैबाट नहुने रहेछ । मैले सम्झिरहे, नेपालमा एउटा सरकारले गरेको ब्यापार सम्झौता ९ महिना पछि आउने अर्को सरकारले तोडिदिन्छ अनि लगानीकर्ता लगानी गर्न डराउँछन । सायद चीनको जस्तै स्थायी सरकार भए लगानीको बाताबरण चाहि राम्रो हुने थियो होला ।

चुनावको माहोलमा अर्को मैले सुनेको छु, कम्युनिष्टहरुको शासनमा निजिक्षेत्र र नागरिक समाजको भूमिका कमजोर हुन्छ । तर हैन रहेछ, बेइजिङ्ग,

बुधबार, मंसिर २०, २०७४ मा प्रकाशित

यसमा तपाइको मत

Loading...

अन्य समाचार